Sapan periyodik kontrol zorunluluğu; tekstil (bez, polyester) sapanların, zincir sapanların, çelik halat sapanların ve kanca, kıskaç, vakum ve manyetik kaldırıcı gibi kaldırma aksesuarlarının yetkili bir mühendis tarafından en geç yılda bir muayene edilip raporlanmasıdır. Vinçlerinizin raporu tam olabilir, ama yükü taşıyan sapan kontrolsüzse risk aynen devam eder. Sahada kazaların önemli bir kısmı vinçten değil, yıpranmış veya yanlış kullanılan sapandan çıkar. Bu rehberde süreyi, sapan renk kodlarını, sapan kontrol formunda bakılan noktaları, etiket ve ıskarta kriterlerini bulacaksınız. Near Mühendislik’te sapan ve kaldırma aksesuarı kontrollerini EKİPNET kayıtlı kendi makine mühendisimiz yapıyor, vinç kontrolüyle aynı gün raporluyor.
🪝 Sapanlarınızın raporu var mı? Yaklaşık sapan sayısını, türlerini (bez, zincir, halat) ve adresinizi yazın, hızlı teklif hazırlayalım.
📞 0536 728 36 89 · ☎ 0262 502 53 02 · 💬 WhatsApp · ✉ info@nearmuhendislik.com
Bu yazıda neler var?
- Sapan kontrolü neden zorunlu, kim yapabilir?
- Sapan türleri, standartlar ve emniyet katsayıları (tablo)
- Sapan renk kodları: hangi renk kaç ton?
- Sapan kontrol formu: muayenede bakılan 10 nokta
- Zincir sapan ve bez sapan için ıskarta kriterleri
- Sapan etiketi, envanter, rapor ve teklif için gerekenler
Sapan Periyodik Kontrol Nedir, Neden Zorunlu?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Ek-III Tablo-2’de kaldırma ve iletme ekipmanlarını sayar. Bu tabloda ayrı bir satır vardır: “Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (sapanlar, kıskaçlar, vakum kaldırıcı, manyetik kaldırıcı ve benzeri)”. Standartlarda daha kısa süre yoksa bu ekipmanlar en geç yılda bir kontrol edilir.
Kontrol kriterleri olarak TS EN 14502-1, TS EN 13414-2+A2, TS EN 1492 serisi, TS EN 818-6+A1 ve TS EN 13155 standartları gösterilir. Kontrolü yaptırmamak, denetimde idari para cezasına (güncel tutarlar 33.326 – 99.978 TL aralığında) ve kaza olduğunda işveren için ağır sonuçlara yol açar.
Yönetmeliğin tam metni: İş Ekipmanları Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr).
23 Aralık 2025 değişikliği: liste netleşti, sözleşme şart
Yönetmelikte 23 Aralık 2025’te yapılan değişiklikle, sadece Ek-III tablolarında yer alan ekipmanlar periyodik kontrole tabi tutuldu. Sapanlar ve diğer kaldırma aksesuarları bu tabloda açıkça yer alıyor, yani kapsam dışı değil. Ayrıca rapor, İSG-KATİP üzerinden kontrolden en az bir gün önce yapılmış bir sözleşme olmadan düzenlenemez. Sözleşmesiz rapor geçersizdir.
Hastaneler ve kamu kurumları için
Hastanelerde jeneratör, chiller ve klima santrali bakımlarında caraskal ve sapan sık kullanılır. Belediyelerde ise vinçli araçlar, su ve kanalizasyon işleri ile park bahçe ekiplerinde sapan ve zincir kullanımı yaygındır. Bu ekipmanlar çoğu zaman envanterde bile yer almaz ve sapan periyodik kontrol raporu istendiğinde eksik çıkar. Kamu kurumları için teklifte sapan sayısını, birim fiyatı ve EKİPNET numarasını ayrı ayrı yazıyoruz. Böylece doğrudan temin dosyası kolayca hazırlanır.
Sapan Periyodik Kontrol Süresi ve Kontrolü Kim Yapar?
Yasal üst sınır 1 yıldır. Ancak sapanlar tüketim malzemesi gibi hızlı yıpranır. Döküm, çelik servis merkezi ve inşaat gibi yoğun kullanımda risk değerlendirmesine göre 3 veya 6 ayda bir ara kontrol yapılması iyi bir uygulamadır.
Ek-III 2.2.2 maddesine göre kaldırma ve iletme ekipmanlarının kontrolünü yetkili makine mühendisleri, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve makine teknikerleri yapabilir. “Yetkili” demek, kişinin EKİPNET’e kayıtlı olması demektir ve bu numara raporda yazar.
Periyodik kontrol, günlük kontrolün yerini tutmaz. Sapanı kullanan operatör, her kullanımdan önce gözle kontrol yapmalı ve hasarlı sapanı ayırmalıdır.
Sapan Türleri, Standartlar ve Emniyet Katsayıları
| Sapan türü | İlgili standart | Yaygın emniyet katsayısı | En sık ıskarta sebebi |
|---|---|---|---|
| Düz bez (polyester) sapan | TS EN 1492-1 | 7:1 | Kesik, yırtık, yanık, okunmayan etiket |
| Yuvarlak (sonsuz) sapan | TS EN 1492-2 | 7:1 | Kılıf yırtığı, iç liflerin görünmesi |
| Zincir sapan | TS EN 818-4, kontrol TS EN 818-6 | 4:1 (sınıf 8) | Uzama, aşınma, açılmış kanca |
| Çelik halat sapan | TS EN 13414-1, kontrol TS EN 13414-2 | 5:1 | Kopuk teller, ezilme, kuş kafesi, korozyon |
| Kıskaç, vakum ve manyetik kaldırıcı | TS EN 13155 | Üretici verisine göre | Aşınmış çene, vakum kaybı, mıknatıs gücü düşüklüğü |
Emniyet katsayısı, sapanın kopma yükünün çalışma yüküne oranıdır. Örneğin 7:1 katsayılı 2 tonluk bir bez sapan, en az 14 tonda kopacak şekilde üretilir. Bu pay, sapanı aşırı yüklemek için değil; aşınma, darbe ve yanlış bağlama gibi beklenmeyen etkiler içindir.
Sapan Renk Kodları: Hangi Renk Kaç Ton?
TS EN 1492-1 ve 1492-2’ye göre üretilen bez ve yuvarlak sapanlarda renk, düz kaldırmadaki çalışma yükünü gösterir:
| Renk | Düz kaldırmada çalışma yükü |
|---|---|
| 🟣 Mor | 1 ton |
| 🟢 Yeşil | 2 ton |
| 🟡 Sarı | 3 ton |
| ⚪ Gri | 4 ton |
| 🔴 Kırmızı | 5 ton |
| 🟤 Kahverengi | 6 ton |
| 🔵 Mavi | 8 ton |
| 🟠 Turuncu | 10 ton ve üzeri |
Dikkat: Bu değerler düz (dikey) kaldırma içindir. Boğma bağlamada kapasite yaklaşık 0,8 katına düşer. U (sepet) bağlamada paralel kollarda 2 katına çıkar, ama kollar arasında 0–45° açı varsa 1,4 katı, 45–60° açıda ise 1 katı alınır. Açı büyüdükçe sapana binen yük artar. Bu yüzden 60°’nin üzerindeki açılardan kaçınılmalıdır.
Sapan etiketi ne anlatır, okunmuyorsa ne olur?
Sapan etiketinde çalışma yükü, malzeme, uzunluk, üretici, üretim yılı ve standart yazar. Etiket rengi malzemeyi gösterir: mavi etiket polyester, yeşil etiket poliamid, kahverengi etiket polipropilen. Malzeme önemlidir. Polyester asitlere dayanıklıdır ama alkalilerden zarar görür. Poliamid ise tam tersidir. Etiketi kopmuş veya okunmayan sapan, kapasitesi bilinemeyeceği için kullanılmaz. Bu, sapan periyodik kontrol raporlarında en sık çıkan uygunsuzluktur.
Sapan Kontrol Formu: Periyodik Kontrolde Bakılan 10 Nokta
Sapan kontrol formu her sapanı tek tek ele alır. Yetkili kişinin baktığı başlıca noktalar şunlardır:
- Kimlik ve envanter: Sapanın numarası, türü, uzunluğu ve kapasitesi kayıtlı mı?
- Etiket: Yerinde ve okunur mu, çalışma yükü açıkça yazıyor mu?
- Gövde: Kesik, yırtık, aşınma, ezilme, düğüm var mı?
- Isı ve kimyasal hasar: Yanık, erime, sertleşme, renk değişimi var mı?
- Dikişler ve gözler: Dikiş kopukluğu, göz bölgesinde aşınma var mı?
- Zincir halkaları: Uzama, aşınma, çatlak, eğilme var mı?
- Kanca ve bağlantı elemanları: Kanca ağzında açılma, emniyet mandalının çalışması, kilit pimleri.
- Halat: Kopuk teller, ezilme, kuş kafesi, korozyon, pres manşon durumu.
- Kıskaç, vakum ve mıknatıs: Çene ve dişlerde aşınma, vakum tutma süresi, mıknatıs gücü.
- Depolama: Sapanlar askıda, kuru, güneşten ve kimyasallardan uzakta mı?
Zincir sapan periyodik kontrol: nelere bakılır?
Zincir sapanlarda halkalar tek tek incelenir. Yaygın kabul gören sınırlara göre, halka adımında yaklaşık %5’i aşan uzama veya halka çapında yaklaşık %10’u aşan aşınma görülen zincir kullanımdan çekilir. Kanca ağzında belirgin açılma, kaynak çapağı, çatlak ve çalışmayan emniyet mandalı da ıskarta sebebidir. Zincirin sınıf işareti (örneğin 8 veya 10) ve kapasite plakası okunur olmalıdır. Kesin sınırlar, TS EN 818-6 ve üretici talimatına göre değerlendirilir.
Bez sapan kontrol formu: en sık ıskarta sebepleri
Polyester bez sapanlar hafif ve ucuz oldukları için çok kullanılır, ama çabuk hasar görürler. Keskin kenara sürtünme kaynaklı kesikler, kaynak çapağı yanıkları, kimyasal lekeler ve göz bölgesindeki aşınma en sık gördüğümüz sorunlardır. Polyester ve poliamid sapanlar genellikle -40 °C ile 100 °C arasında, polipropilen sapanlar ise 80 °C’ye kadar kullanılır. Keskin kenarlı yüklerde mutlaka köşe koruyucu kullanılmalıdır.
Sapanlarda Yük Testi Nasıl Uygulanır?
Ek-III 2.2.1 maddesine göre standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılır. Testler ise şu kurallara göre uygulanır: yılda bir, çalışma kapasitesiyle yük testi; en geç üç yılda bir veya önemli bir onarımdan sonra da katsayılı yük testi. Genel kural olarak statik test katsayısı elle işletilen kaldırma ekipmanı ve aksesuarları için 1,5, diğerleri için 1,25’tir. Dinamik test katsayısı ise 1,1’dir.
Sapanlarda kontrolün ağırlığı ayrıntılı gözle muayenedir. Test yükü ve yöntemi, sapanın türüne ve ilgili standarda göre yetkili kişi tarafından belirlenir. Test için uygun yük ve bağlama ekipmanının sahada hazır olması, kontrolü hızlandırır.
Sapan Kontrol Etiketi, Envanter ve Rapor
Periyodik kontrol raporunda sapanlar tek tek listelenir. Her sapanın numarası, türü, kapasitesi, uzunluğu ve sonucu (“kullanıma uygun” veya “uygun değil”) yazar. Raporda kontrol tarihi, İSG-KATİP sözleşme bilgisi ve raporu düzenleyen kişinin adı, mesleği, EKİPNET numarası ve imzası yer alır.
Pratik bir öneri: her sapana kalıcı bir numara verin ve kontrolden geçen sapanlara dönem rengini gösteren bir sapan kontrol etiketi takın. Böylece operatör, sahada hangi sapanın kontrollü olduğunu tek bakışta görür. Bu etiket yasal bir zorunluluk değildir, ama denetimde ve günlük kullanımda büyük kolaylık sağlar.
Iskartaya ayrılan sapan ne olur? Kullanılamaz olarak işaretlenir ve yanlışlıkla geri dönmemesi için kesilerek hurdaya ayrılır. “Şimdilik dursun” diye rafta bırakılan hasarlı sapan, bir gün mutlaka tekrar kullanılır.
Kocaeli’de Sapan Periyodik Kontrol: Near Mühendislik
Başiskele merkezli ekibimizle Kocaeli, Gebze, Dilovası, Sakarya, Yalova, Bursa ve İstanbul’daki fabrikalara, depolara, şantiyelere, hastanelere ve kamu kurumlarına hizmet veriyoruz. Kontrolleri taşeron değil, EKİPNET kayıtlı kendi makine mühendisimiz yapıyor. Sapan kontrolünü vinç, caraskal ve forklift kontrolüyle aynı ziyarette yaparak hem zaman hem de maliyetten tasarruf etmenizi sağlıyoruz.
5 adımda süreç:
- Envanter: Sapanlarınızın yaklaşık sayısını ve türlerini öğreniriz. Listeniz yoksa sahada birlikte çıkarırız.
- Teklif ve İSG-KATİP sözleşmesi: Teklif onaylanınca sözleşme kontrolden en az bir gün önce yapılır.
- Saha kontrolü: Her sapan tek tek muayene edilir, gerekli testler yapılır.
- İşaretleme: Uygun olmayan sapanlar ayrılır ve size bildirilir.
- Rapor: Sapan bazında liste ve sonuçlar raporlanır. Bir sonraki kontrol tarihi için hatırlatma yapılır.
İlgili yazılar: vinç periyodik kontrol rehberi · forklift periyodik kontrol · periyodik kontrol fiyatları 2026 · periyodik kontrol hizmetleri
Teklif İçin Hangi Bilgileri Göndermelisiniz?
Sapan periyodik kontrol fiyatı, büyük ölçüde sapan sayısına ve aynı ziyarette kontrol edilecek diğer ekipmanlara göre belirlenir. Aşağıdaki bilgileri göndermeniz yeterli:
- İşyerinizin adresi ve sektörü
- Yaklaşık sapan sayısı ve türleri (bez, yuvarlak, zincir, çelik halat)
- Varsa kıskaç, vakum veya manyetik kaldırıcı sayısı
- Önceki periyodik kontrol raporu (varsa)
- Aynı gün kontrol ettirmek istediğiniz vinç, caraskal ve forkliftler
Sapan ve kaldırma aksesuarı kontrolünüz için hızlı teklif alın
Fabrika, şantiye, hastane ve kamu tesisleri için Kocaeli’den tüm Türkiye’ye.
📞 0536 728 36 89 · 💬 WhatsApp · ☎ 0262 502 53 02
Sapan Periyodik Kontrol Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sapan periyodik kontrolü kaç ayda bir yapılır?
Standartta daha kısa süre yoksa en geç yılda bir. Yoğun kullanılan sapanlarda risk değerlendirmesine göre 3 veya 6 ayda bir ara kontrol önerilir.
Yeni aldığımız sapan için de kontrol gerekir mi?
Yeni sapan, üreticinin uygunluk belgesi ve etiketiyle gelir. Bu belgeyi saklayın ve sapanı envantere ekleyin. İlk yıllık kontrol tarihinde diğer sapanlarla birlikte kontrol edilir.
Sapan renkleri ne anlama gelir?
Bez ve yuvarlak sapanlarda renk, düz kaldırmadaki kapasiteyi gösterir: mor 1 ton, yeşil 2 ton, sarı 3 ton, gri 4 ton, kırmızı 5 ton, kahverengi 6 ton, mavi 8 ton, turuncu 10 ton ve üzeri.
Etiketi kopmuş sapan kullanılabilir mi?
Hayır. Kapasitesi bilinmeyen sapan kullanılmaz ve kontrolde “uygun değil” olarak raporlanır.
Sapan kontrolü vinç kontrolüne dahil mi?
Hayır, ayrı bir satırdır. Ama aynı ziyarette yapılabilir. Teklif isterken sapan sayısını da belirtmeniz yeterli.
Hasarlı sapanı tamir ettirebilir miyiz?
Bez ve yuvarlak sapanlar genellikle tamir edilmez, yenisi alınır. Zincir sapanlarda hasarlı parçalar ancak üreticinin onayladığı orijinal parçalarla değiştirilebilir. Sonrasında tekrar kontrol gerekir.
Kocaeli dışına geliyor musunuz?
Evet. Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bursa ve İstanbul’a düzenli, Türkiye geneline planlı olarak hizmet veriyoruz.
