Tezgah periyodik kontrol; hidrolik ve mekanik preslerin, abkantların, giyotin makasların, torna, freze ve CNC işleme merkezlerinin, taşlama, testere ve delme makinelerinin yetkili bir mühendis tarafından en geç yılda bir muayene edilip raporlanmasıdır. Bu makineler fabrikalarda en çok el ve parmak kazasının yaşandığı ekipmanlardır. Işık perdesi köprülenmiş bir pres, kapısı açıkken dönen bir CNC ya da koruyucusu sökülmüş bir taşlama makinesi, ciddi bir kazaya yol açabilir. Bu rehberde yönetmelikteki tabloyu, pres ve tezgah kontrol formunda bakılan noktaları, en sık uygunsuzlukları ve raporun nasıl hazırlandığını bulacaksınız. Near Mühendislik’te bu kontrolleri EKİPNET kayıtlı kendi makine mühendisimiz yapıyor. Kendi talaşlı imalat atölyesi olan bir firma olarak tezgahı kullanan tarafı da çok iyi tanıyoruz.
⚙️ Pres ve tezgahlarınızın raporu güncel mi? Makine listenizi (ör. 2 hidrolik pres, 1 abkant, 4 CNC torna) ve adresinizi gönderin, hızlı teklif hazırlayalım.
📞 0536 728 36 89 · ☎ 0262 502 53 02 · 💬 WhatsApp · ✉ info@nearmuhendislik.com
Bu yazıda neler var?
- Hangi makineler yılda bir kontrol edilmek zorunda? (yönetmelik tablosu)
- Kontrolü kim yapabilir, eski makinelerde hangi standart esas alınır?
- Pres, abkant ve giyotin kontrolünde bakılan emniyet sistemleri
- Torna, freze, CNC, taşlama ve testere kontrolü
- Tezgah kontrol formu: 10 nokta
- En sık uygunsuzluklar ve eksik koruyucuların çözümü
Tezgah Periyodik Kontrol Nedir, Hangi Makineler Kapsamda?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Ek-III’ün 2.4 maddesinde tezgahları ayrı bir grup olarak düzenler. Tablo-4’teki makinelerin her biri, standartta daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir ve aşağıdaki standartlara göre kontrol edilir:
| Makine | Kontrol standardı | Azami süre |
|---|---|---|
| Mekanik presler | TS EN ISO 16092-1 | 1 Yıl |
| Hidrolik presler | TS EN ISO 16092-3 | 1 Yıl |
| Hidrolik abkant presler | TS EN 12622+A1 | 1 Yıl |
| Pnömatik presler | TS EN 16092-1, TS EN 16092-4 | 1 Yıl |
| Giyotin makaslar | TS EN 13985+A1 | 1 Yıl |
| Torna tezgahları | TS EN ISO 23125 | 1 Yıl |
| Freze tezgahları, işleme merkezleri (CNC), transfer ve özel amaçlı tezgahlar | TS EN 16090-1 | 1 Yıl |
| Hareketsiz taşlama makineleri | TS EN ISO 16089 | 1 Yıl |
| Soğuk metal testereleri | TS EN ISO 16093 | 1 Yıl |
| Delme makineleri (matkap) | TS EN 12717+A1 | 1 Yıl |
| Ağaç işleme tezgahları / şerit testere | TS EN 847-3 / TS EN 1807-2 | 1 Yıl |
| Şerit testere (gıda işleme) | TS EN 12268 | 1 Yıl |
Yönetmelik bu listeyi “bir kısım tezgahlar” diye verir. Listede olmayan bir makinenin kontrol aralığı, önce imalatçının kılavuzuna göre belirlenir. Kılavuzda bilgi yoksa risk değerlendirmesine göre belirlenir. Birden fazla iş yapan makineler, yaptıkları her iş için ayrı ayrı değerlendirilir. Yönetmeliğin tam metni: İş Ekipmanları Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr).
Kontrolü yaptırmamak, denetimde idari para cezasına (güncel tutarlar 33.326 – 99.978 TL aralığında) yol açar. Bir uzuv kaybı yaşandığında ise işverenin hukuki ve cezai sorumluluğu çok ağırdır.
Eski makinelerde hangi standart esas alınır?
Fabrikalarda 20–30 yıllık presler ve üniversal tornalar hâlâ çalışıyor. Yönetmeliğe göre kontrol, esas olarak makinenin imal edildiği yılda yürürlükte olan standarda göre yapılır. Ancak makine yeni standarda uyumlaştırılabiliyorsa, yeni standart da dikkate alınır. Uygulamada bunun anlamı şudur: Eski bir prese ışık perdesi veya çift el kumanda eklemek mümkünse, raporda bu bir iyileştirme olarak istenir.
Hastaneler, okullar ve kamu atölyeleri için
Tezgah periyodik kontrol yükümlülüğü sadece fabrikaları kapsamaz. Hastane teknik servis atölyelerindeki matkap, taşlama ve torna, belediye atölyelerindeki presler ve testereler, meslek liseleri ile üniversitelerin eğitim atölyelerindeki tezgahlar da aynı tabloya girer. Özellikle öğrencilerin kullandığı tezgahlarda koruyucu ve acil durdurma kontrolü hayati önemdedir. Kamu kurumları için teklifte makine listesini, birim fiyatları ve EKİPNET numarasını ayrı ayrı yazıyoruz.
Kontrolü Kim Yapar, Günlük Kontrol Kimin İşi?
Ek-III 2.4.1’e göre tezgahların periyodik kontrolünü yetkili makine mühendisleri, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapan kişinin EKİPNET numarası raporda yer alır. Kontrolden en az bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme yapılmış olmalıdır. Sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir.
Periyodik kontrol, günlük kontrolün yerine geçmez. Yönetmelik, kullanım öncesi gözle muayenenin ve fonksiyon denemesinin makineyi bilen operatör tarafından yapılıp kayıt altına alınmasını ister. Çatlak veya aşırı aşınma görülen ekipman kullanımdan çekilir ve hemen kontrole alınır. Tezgahın elektrik panosu ve topraklaması ise ayrıca elektrik tesisatı ve topraklama kontrolü kapsamında, yetkili elektrik mühendisi tarafından değerlendirilir.
Pres Periyodik Kontrol: Hidrolik, Mekanik ve Abkant
Presler, tezgah grubunun en riskli makineleridir. Operatörün eli her vuruşta kalıba yakındır. Bu yüzden hidrolik pres periyodik kontrol formunda da, mekanik pres periyodik kontrol formunda da en çok emniyet sistemlerine bakılır:
- Çift el kumanda: İki buton aynı anda (genellikle yarım saniye içinde) basılmadan koç inmemeli. Tek elle, dirsekle veya bantla köprülenerek çalışma olmamalı.
- Işık perdesi: Kalıp bölgesine el girdiğinde koç durmalı. Perdenin makineden uzaklığı, presin durma süresine göre yeterli olmalı.
- Durma süresi ve güvenlik mesafesi: Koçun durma süresi ölçülür ve ışık perdesi mesafesinin bu süreye uygun olup olmadığı kontrol edilir.
- Hidrolik güvenlik: Emniyet valfleri, koçun kendi kendine düşmesini önleyen sistem, basınç ayarı ve hortumlar.
- Mekanik preste kavrama ve fren: Aşınma, tek vuruş (tekrar vuruşu önleme) fonksiyonu.
- Koruyucular: Yan ve arka koruyucular, açıldığında makineyi durduran kilitleme şalterleri.
- Pedal: Üstü kapalı, yanlışlıkla basılmaya karşı korumalı olmalı.
- Kalıp değişiminde emniyet: Koçu yukarıda tutan mekanik emniyet takozu veya kilit.
Abkant ve giyotin makasta dikkat edilenler
Abkant preslerde bıçak bölgesi için lazer veya ışık perdesi koruması, arka dayama bölgesinin koruyucusu, yavaş iniş hızı ve pedal kumandası kontrol edilir. Giyotin makaslarda ise bıçak önündeki parmak koruyucusu, baskı ayaklarının koruması, arka bölgeye erişimin engellenmesi ve acil durdurma butonlarına bakılır.
Torna, Freze ve CNC Tezgah Periyodik Kontrol Noktaları
- Torna: Ayna koruyucusu ve kilitlemesi, ayna anahtarının takılı kalmasını önleyen düzen, talaş ve soğutma sıvısı koruyucusu, iş mili freni ve acil durdurma.
- CNC torna ve işleme merkezi: Kapı açıkken iş mili ve eksenler çalışmamalı. Kapı kilidi ve kapı camı sağlam olmalı. Ayar modunda hız sınırlaması çalışmalı.
- Freze: Kesici bölge koruyucusu, tabla hareket sınırları ve acil durdurma.
- Taşlama: Taş koruyucu kapak, mesnet ile taş arasındaki aralık, taş üzerindeki devir sınırı ile makine devrinin uyumu, göz koruyucu siperlik.
- Soğuk testere ve şerit testere: Bıçak koruyucusu, parça sabitleme mengenesi, bıçak gerginliği.
- Sütunlu matkap: Mandren koruyucusu, parça bağlama mengenesi, acil durdurma.
Tezgah Periyodik Kontrol Formu: Bakılan 10 Nokta
Makine türü ne olursa olsun, tezgah periyodik kontrol formu şu başlıklardan oluşur:
- Kimlik bilgileri: Marka, model, seri numarası, imal yılı, kapasite (ton, devir, işleme boyu).
- Belgeler: Kullanım kılavuzu, bakım kayıtları, önceki rapor.
- Taşıyıcı yapı: Gövde, tabla ve kızaklarda çatlak, deformasyon ve sabitleme durumu.
- Sabit ve hareketli koruyucular: Yerinde mi, sağlam mı, kilitlemesi çalışıyor mu?
- Emniyet tertibatları: Işık perdesi, çift el kumanda, kapı şalterleri.
- Acil durdurma: Her kumanda noktasında var mı, makineyi gerçekten durduruyor mu?
- Kumanda düzeni: Butonlar etiketli mi, istem dışı çalıştırmaya karşı korumalı mı?
- Hidrolik ve pnömatik devre: Kaçak, hortum ve basınç durumu.
- Fren ve durma süresi: Gerekli makinelerde ölçülür.
- Uyarı işaretleri ve aydınlatma: Tehlike etiketleri, kişisel koruyucu donanım uyarıları, çalışma alanının aydınlatması.
En Sık Uygunsuzluklar ve Çözümü
Fabrika ziyaretlerimizde en sık şu uygunsuzlukları görüyoruz:
- Üretim hızlansın diye köprülenmiş ışık perdesi veya kapı şalteri
- Bantla sabitlenmiş ya da tek elle basılabilen çift el kumanda butonları
- Sökülmüş veya hiç takılmamış kayış, kasnak ve ayna koruyucuları
- Çalışmayan veya erişilemeyen acil durdurma butonları
- Üstü açık pres pedalları
- Taşlama makinesinde koruyucusuz taş veya fazla açılmış mesnet
- Kayıp kullanım kılavuzu ve tutulmayan bakım kayıtları
Rapor “uygun değil” çıkarsa ne olur? Uygunsuzluk giderilene kadar makine kullanılmaz. Burada birçok periyodik kontrol firmasından farklı olarak, sorunu çözmenize de yardımcı oluyoruz. Eksik veya hasarlı sac muhafazaları, kayış ve kasnak koruyucularını, makine çevresi koruma çitlerini kendi atölyemizde imal ediyoruz. Mekanik arızalarda bakım onarım desteği veriyoruz. Makine çevresi koruma için fens sistemleri rehberimize bakabilirsiniz. Ford Otosan için yaptığımız fens imalatı da bu işlerden biridir.
Kocaeli’de Tezgah Periyodik Kontrol: Near Mühendislik
Başiskele’deki atölyemizde Ø3500 mm’ye kadar dik torna dahil talaşlı imalat yapıyoruz. Tezgahı her gün kullanan bir ekip olarak, bir tezgahın nerede zorlandığını ve operatörün hangi koruyucuyu neden söktüğünü iyi biliyoruz. Kocaeli, Gebze, Dilovası, Sakarya, Yalova, Bursa ve İstanbul’daki fabrikalara, hastanelere ve kamu kurumlarına hizmet veriyoruz. Kontrolleri taşeron değil, EKİPNET kayıtlı kendi makine mühendisimiz yapıyor.
5 adımda süreç:
- Makine listesi: Tür, adet, marka-model ve varsa önceki raporlar bize iletilir.
- Teklif ve İSG-KATİP sözleşmesi: Teklif onaylanınca sözleşme kontrolden en az bir gün önce yapılır.
- Saha kontrolü: Üretimi en az aksatacak plan yapılır. Makineler sırayla durdurularak muayene edilir.
- Rapor: Her makine için ayrı rapor hazırlanır, uygunsuzluklar öncelik sırasıyla yazılır.
- Çözüm ve takip: İsterseniz koruyucu imalatı ve onarımı biz yaparız, ardından tekrar kontrol ederiz.
İlgili sayfalar: mekanik ve üretim ekipmanları kontrolü · vinç periyodik kontrol · forklift periyodik kontrol · periyodik kontrol fiyatları 2026 · makine ve ekipman imalatı
Teklif İçin Hangi Bilgileri Göndermelisiniz?
Pres ve tezgah kontrol fiyatı makine sayısına ve türüne göre belirlenir. Şu bilgileri göndermeniz yeterli:
- Fabrikanızın veya kurumunuzun adresi
- Makine listesi: tür ve adet (hidrolik pres, abkant, giyotin, torna, CNC, taşlama, testere, matkap)
- Preslerin tonajı, varsa marka ve model
- Önceki periyodik kontrol raporları (varsa)
- Aynı ziyarette kontrol ettirmek istediğiniz vinç, forklift ve kompresörler
Pres, abkant ve CNC tezgahlarınız için hızlı teklif alın
Fabrika, hastane, okul ve kamu atölyeleri için Kocaeli’den tüm Türkiye’ye.
📞 0536 728 36 89 · 💬 WhatsApp · ☎ 0262 502 53 02
Tezgah Periyodik Kontrol Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tezgah periyodik kontrol süresi ne kadar?
Tablo-4’teki tüm makineler için, standartta daha kısa süre yoksa en geç yılda birdir. Yoğun kullanılan preslerde risk değerlendirmesine göre daha sık kontrol yapılabilir.
Hidrolik pres periyodik kontrolü hangi standarda göre yapılır?
TS EN ISO 16092-3’e göre yapılır. Mekanik preslerde TS EN ISO 16092-1, abkant preslerde TS EN 12622+A1 esas alınır.
CNC tezgahlar da periyodik kontrole tabi mi?
Evet. CNC torna TS EN ISO 23125’e, CNC işleme merkezleri ve frezeler TS EN 16090-1’e göre yılda bir kontrol edilir.
Makine periyodik kontrolünü kimler yapabilir?
Yetkili makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler ve makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kişinin EKİPNET kaydı olmalıdır.
Eski ve CE işareti olmayan tezgahlar ne olacak?
Kontrol, makinenin imal edildiği yıldaki standarda göre yapılır. Ancak eksik koruyucu ve emniyet tertibatlarının tamamlanması istenir. Bu iyileştirmeleri kendi atölyemizde yapabiliyoruz.
Kontrol sırasında üretim durur mu?
Makineler tek tek ve kısa süreliğine durdurulur. Planı üretiminize göre birlikte yapıyoruz.
Kocaeli dışına geliyor musunuz?
Evet. Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bursa ve İstanbul’a düzenli olarak, Türkiye geneline ise planlı olarak hizmet veriyoruz.
