Kompresör periyodik kontrol işlemi, aslında kompresörün kendisinin değil, basınçlı havayı depolayan hava tankının ve basınçlı hava içeren tüm kapların yetkili bir mühendis tarafından yılda en az bir kez muayene edilip hidrostatik teste tabi tutulmasıdır. İş Ekipmanları Yönetmeliği bunu zorunlu tutar. Bakımsız bir hava tankı içten paslanır, et kalınlığı azalır ve bir gün patlayabilir. Bu rehberde hava tankı periyodik kontrolü için süreyi, hidrostatik test basıncının nasıl hesaplandığını, emniyet valfi kurallarını ve raporu bulacaksınız. Near Mühendislik’te hava tankı, vinç ve forklift gibi tüm mekanik ekipmanların periyodik kontrollerini kendi makine mühendisimiz yapıyor ve raporluyor.
💨 Hava tankınızın raporu güncel mi? Tank sayısını, hacmini ve çalışma basıncını yazın, hızlı teklif hazırlayalım.
📞 0536 728 36 89 · ☎ 0262 502 53 02 · 💬 WhatsApp · ✉ info@nearmuhendislik.com
Bu yazıda neler var?
- Kompresörde neyin kontrolü zorunlu, kim yapar?
- Hava tankı ve diğer basınçlı kapların kontrol süreleri (tablo)
- Hidrostatik test: yıllık test ve 3 yıllık 1,5 kat test (örnek hesap)
- Emniyet valfi, manometre ve işletme basıncı kuralları
- Tank patlamasının en sık sebebi ve önleme yolları
- Hastaneler, kamu kurumları ve teklif için gerekli bilgiler
Kompresör Periyodik Kontrol Nedir, Neyi Kapsar?
İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-1’de “basınçlı hava ve gaz tankları” ayrı bir satırda yer alır. Tablonun dipnotu kapsamı açıkça yazar: seyyar veya sabit kompresör hava tankları ile basınçlı hava içeren her türlü kap ve bunların sabit donanımı. Yani kontrolün odağı tanktır. Ancak tanka bağlı emniyet valfi, manometre, basınç şalteri ve sabit bağlantılar da kontrolün parçasıdır.
Bu nedenle sadece ana hava tankı değil, şu kaplar da listeye girer:
- Kompresör yanındaki ana hava tankı (dikey veya yatay)
- Hat üzerindeki ara tanklar ve tampon tanklar
- Vidalı kompresörlerin içindeki yağ ayırıcı (separatör) tankı
- Makinelerin üzerindeki küçük hava tankları
- Seyyar (tekerlekli) kompresörlerin tankları
Yönetmeliğin tam metni: İş Ekipmanları Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr).
Kontrolü kim yapabilir?
Ek-III 2.1.6 maddesine göre basınçlı kap ve tesisatları makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ve makine teknikerleri kontrol eder. Bu kişilerin EKİPNET’e kayıtlı olması gerekir. Hava tankları akredite kuruluş şartı olan ekipmanlar listesinde değildir (bu şart buhar kazanları için 1 Ocak 2027’de başlıyor). Kontrolden en geç 1 gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP sözleşmesi onaylanmalıdır.
Hastaneler ve kamu kurumları için
Hastanelerde kompresör periyodik kontrol kapsamı sanıldığından geniştir. Medikal hava kompresörleri ve tankları, diş ünitesi kompresörleri, sterilizasyon otoklavları, kazan dairesi, boyler ve genleşme tankları aynı Tablo-1 kapsamındadır ve çoğu yıllık kontrole tabidir. Belediyelerde araç bakım atölyeleri, itfaiye ve park bahçe atölyelerindeki kompresörler sık unutulur. Kamu alımlarında teknik şartnameye “Ek-III Tablo-1 kapsamındaki tüm basınçlı kaplar için yönetmeliğe uygun periyodik kontrol raporu” maddesini yazmak, eksik kalan tank bırakmaz.
Hava Tankı Periyodik Kontrolü Süresi: Tablo-1
| Ekipman (Ek-III Tablo-1) | Azami süre | Kontrol kriteri |
|---|---|---|
| Basınçlı hava ve gaz tankları (kompresör tankları) | 1 yıl | TS 1203 EN 286-1, TS EN 13445-5, TS EN 764-7 |
| Kapalı genleşme tankları | 1 yıl | TS EN 13831, TS EN 764-7 ve diğerleri |
| Boyler ve akümülasyon tankları | 1 yıl | TS 736, TS EN 12897 |
| Isıtma (kalorifer, sıcak su) kazanları | 1 yıl | TS EN 303 serisi, TS EN 12828 |
| Otoklavlar | 1 yıl | TS EN 285, TS EN 13060 |
Hava tankı periyodik kontrolü için 1 yıl, aşılmaması gereken üst sınırdır. Ek-III 1.10’a göre tankın yaşı, ortam koşulları ve önceki kontrol sonuçları dikkate alınarak test ve muayene sıklığı artırılabilir. Kazan daireleri için ayrıntılı bilgi: kazan dairesi periyodik kontrolü.
Hava Tankı Hidrostatik Test: Yıllık Test ve 3 Yıllık Test
Ek-III 2.1.1 maddesi iki ayrı test tanımlar:
- Her periyodik kontrolde (yılda en fazla bir kez): İşletme basıncı belirlenmişse bu değerle, belirlenmemişse etiketteki azami basınçla hidrostatik test yapılır.
- En geç 3 yılda bir ve her önemli bakım-onarımdan sonra: Tankın üretim standardındaki test basıncıyla, standartta değer yoksa azami basıncın 1,5 katıyla hidrostatik test yapılır.
Örnek hesap: 11 bar etiketli, 8 barda çalışan tank
Etiketinde azami basınç 11 bar yazan bir tank, kompresör ayarı nedeniyle 8 barda çalışıyor olsun. İşletme basıncı 8 bar olarak belirlenip tanka işaretlenmişse yıllık test 8 barla yapılır. Üç yıllık testte standartta ayrı bir değer yoksa test basıncı 11 × 1,5 = 16,5 bar olur. Test su ile yapılır; hava ile basınç testi tehlikelidir ve yapılmaz.
Test yapılamıyorsa: Prosesin zorunlu şartları nedeniyle hidrostatik test mümkün değilse, standartta veya üretici kılavuzunda belirtilen tahribatsız muayene yöntemleri (örneğin ultrasonik et kalınlığı ölçümü) kullanılabilir. Bu muayeneleri TS EN ISO 9712’ye göre en az seviye 2 belgeli personel yapar ve gerekçe rapora yazılır. Yönetmelik, “üretimi durduramıyoruz” gerekçesini kabul etmez. Tahribatsız muayeneyle kontrol yapılsa bile azami sürelere uyulması gerekir.
Kontrol gününe hazırlık
- İSG-KATİP sözleşmesi en az 1 gün önce onaylanmış olsun.
- Test edilecek tankın havası boşaltılmış, kompresör enerjisi kesilip kilitlenmiş olsun.
- Tankı doldurmak için temiz su kaynağı ve tahliye için uygun bir gider bulunsun.
- Tank etiketi, kullanım kılavuzu ve önceki raporlar hazırlansın.
- Yedek kompresör veya hat tankı varsa, üretimin aksamaması için geçiş planı yapılsın.
Ek-III 2.1.5 maddesine göre bu kontroller, Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (2014/29/AB) ve Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB) hükümleri saklı kalmak kaydıyla ilgili standartlara göre yapılır. Bu yüzden tankın CE işareti, üretim standardı ve etiket değerleri kontrolün başlangıç noktasıdır. Etiketi okunmayan eski tanklarda değerlendirme zorlaşır ve tankın değiştirilmesi gündeme gelebilir.
Hava Tankı Periyodik Kontrolü: Emniyet Valfi, Manometre ve İşletme Basıncı
- Emniyet valfi işletme basıncı belirlenmişse bu değere, belirlenmemişse etiketteki azami basınca göre ayarlı olmalıdır (Ek-III 2.1.1.1). Valfin kurcalanmış veya tıkanmış olması en ağır kusurlardandır.
- İşletme basıncı tanka görünür şekilde işaretlenir (Ek-III 2.1.4). Daha yüksek basınçla çalıştırılacaksa tank önce o basınca göre test edilmelidir.
- Manometre okunaklı olmalı ve çalışma ile azami basınç bölgesi belli olmalıdır.
- Etiket sökülmemiş ve okunaklı olmalıdır. Etiketi olmayan tankta azami basınç bilinmediği için güvenli değerlendirme zorlaşır.
- Uyarı levhası tankın yanında “basınçlı kap” uyarısı ve işletme basıncı bilgisiyle bulunmalıdır.
Kompresör Tankı Patlaması: En Sık Sebep ve Önleme
Hava sıkıştırılınca içindeki nem yoğuşur ve tankın dibinde su birikir. Tahliye yapılmazsa tank içten paslanır, et kalınlığı dışarıdan fark edilmeden azalır. Emniyet valfi de arızalıysa tank, basınca dayanamayacak hale gelebilir. Kompresör periyodik kontrol sırasında en sık gördüğümüz kusur da budur: dipte birikmiş su ve çalışmayan tahliye. Önleme için:
- Kondens tahliyesi günlük yapılmalı veya otomatik tahliye ventili kullanılmalı.
- Emniyet valfi ayarı ve çalışması periyodik olarak denetlenmeli; valf asla bloke edilmemeli.
- Dış korozyon, ayak ve kaynak dikişleri düzenli gözle kontrol edilmeli.
- Basınç şalteri kompresörü doğru basınçta durdurmalı.
- Tanka kaynak, delme veya ekleme yapılmamalı. Basınçlı kaba izinsiz müdahale tankın uygunluğunu ortadan kaldırır.
- Kompresör odası serin ve havalandırmalı olmalı; sıcak ortam yoğuşmayı ve yağ karbonlaşmasını artırır.
Kompresör Periyodik Kontrol Raporu ve Uygunsuzluklar
Rapor; işyeri ve İSG-KATİP sözleşme bilgilerini, tank etiket bilgilerini (üretici, seri no, hacim, azami basınç, imal yılı), uygulanan test basıncını, ölçüm aletlerinin kalibrasyon bilgilerini, tespit edilen kusurları, sonuç ve kanaati, yetkili kişinin EKİPNET numarasını ve imzasını içerir. Rapor, tank kullanıldığı sürece saklanır.
| Uygunsuzluk | Tipik çözüm |
|---|---|
| Emniyet valfi yok, arızalı veya yanlış ayarlı | Uygun basınçta yeni valf takılması |
| Manometre arızalı veya okunmuyor | Manometre değişimi |
| İşletme basıncı işaretlenmemiş, uyarı levhası yok | İşaretleme ve levha |
| Kondens tahliyesi çalışmıyor, dipte su birikmiş | Otomatik tahliye ventili ve iç kontrol |
| Ciddi korozyon veya hidrostatik testte kaçak | Tankın kullanımdan alınması ve değiştirilmesi |
| Ayak sabitlemesi zayıf, tank devrilme riskli | Ankraj ve sabitleme |
Uygunsuz raporlu tank, eksik giderilene kadar kullanılmaz ve üzerine uyarı asılır. Düzeltmeden sonra ikinci kontrolle “kullanılabilir” raporu düzenlenir. Diğer ekipmanların kontrol süreleri için periyodik kontrol zorunluluğu rehberimize bakabilirsiniz.
Kocaeli’de Hava Tankı Periyodik Kontrolü: Near Mühendislik
Hava tankı, genleşme tankı, boyler, vinç, forklift ve diğer tüm mekanik ekipmanlarınızın periyodik kontrollerini EKİPNET kayıtlı kendi makine mühendisimiz yapar ve raporu imzalar. Kontrol işini başka firmaya devretmiyoruz. Başiskele merkezli ekibimizle Kocaeli’nin tüm ilçelerine, Gebze, Dilovası, Sakarya, Yalova, Bursa ve İstanbul Anadolu yakasına gidiyoruz; Türkiye genelinde planlı hizmet veriyoruz. Hava tankı periyodik kontrolü sırasında tek ziyarette tesisinizdeki tüm basınçlı kapları ve kaldırma ekipmanlarını birlikte raporlayarak duruş süresini azaltıyoruz.
İlgili sayfalar: basınçlı kaplar ve tesisatlar · periyodik kontrol hizmetleri · periyodik kontrol fiyatları 2026 · vinç periyodik kontrol
5 adımda sürecimiz:
- Envanter: Tanklarınızın hacim, azami basınç ve çalışma basıncı listesi alınır.
- Teklif ve planlama: Hidrostatik test için kısa bir duruş planı yapılır.
- İSG-KATİP sözleşmesi en az 1 gün önce onaylanır.
- Kendi mühendisimizle muayene, hidrostatik test ve raporlama.
- Uygunsuzlukların takibi ve ikinci kontrol.
Teklif İçin Hangi Bilgileri Göndermelisiniz?
Kompresör periyodik kontrol teklifi hazırlamamız için aşağıdaki bilgiler yeterlidir. Bilmediğiniz değerleri tank etiketinin fotoğrafını WhatsApp’tan göndererek de iletebilirsiniz.
- Tesis adresi (il ve ilçe)
- Tank adedi, her birinin hacmi (litre) ve etiketteki azami basıncı
- Kompresörlerin çalışma basıncı
- Varsa boyler, genleşme tankı, kazan, otoklav gibi diğer basınçlı kaplar
- Varsa vinç, forklift, transpalet (tek ziyarette birleştirilebilir)
- Önceki raporların tarihi ve en son 1,5 kat testin yapıldığı yıl
Hava tankı ve basınçlı kaplarınız için hızlı teklif alın
Fabrika, hastane, belediye ve kamu tesisleri için Kocaeli’den tüm Türkiye’ye.
📞 0536 728 36 89 · 💬 WhatsApp · ☎ 0262 502 53 02
Kompresör Periyodik Kontrol Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kompresör periyodik kontrol süresi ne kadar?
Hava tankları için standartta daha kısa süre yoksa azami 1 yıldır. Önemli bakım veya onarımdan sonra süre beklenmeden yeniden kontrol yapılır.
Küçük tanklarda hava tankı periyodik kontrolü gerekir mi?
Yönetmelik dipnotu “basınçlı hava içeren her türlü kap” der ve hacim sınırı koymaz. İşyerinde kullanılan küçük tanklar da listeye alınmalıdır. Makine üzerindeki tanklar ve seyyar kompresör tankları sık atlanır.
Hidrostatik test her yıl 1,5 katla mı yapılır?
Hayır. Her yıl işletme basıncıyla (yoksa azami basınçla) test yapılır. 1,5 kat veya standarttaki test basıncı en geç 3 yılda bir ve önemli onarımlardan sonra uygulanır.
Hava tankına kaynakla onarım yapılabilir mi?
Basınçlı kaplara izinsiz kaynak veya delme yapılmamalıdır. Hasarlı veya ileri korozyonlu tank genellikle değiştirilir; onarım ancak üretici veya yetkili firmaca, standardına uygun yapılır ve ardından test edilir.
Kompresör kontrolünde üretim durur mu?
Hidrostatik test için tankın kısa süre devreden çıkması gerekir. Hat tankı veya yedek kompresör varsa duruş planlanarak üretim etkilenmeden yapılabilir.
Kocaeli dışına geliyor musunuz?
Evet. Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bursa ve İstanbul’a düzenli, Türkiye geneline planlı olarak hizmet veriyoruz.
